CANGKRIMAN (TEKA-TEKI) NENEK MOYANG GUNUNGKIDUL
Sayang sekali waktu kecil dahulu tidak begitu tertarik dengan yang namanya “cangkriman”. Teka-teki atau tebakan ringan yang sering dilontarkan waktu ngumpul satu keluarga atau teman-teman om-om, di rumah nenek dulu. Di halaman rumah nenek yang remang di bawah sinar bulan purnama, sering digunakan sebagai tempat berkumpul dan ngobrol orang tua dan anak-anak. Biasanya sangat ramai jika menjelang petang sampai malam minggu. Anak-anak biasanya pada main kejar-kejaran, petak umpet, gobak sodor dan lain-lain permainan tradisional waktu itu. Sementara yang tua-tua dan om-om saya sering cerita horror, pelajaran sekolah atau juga ada tebak-tebakan atau sering dahulu kami sebut dengan “CANGKRIMAN”. Ada yang serius, lucu atau jua ada tebakan plesetan. Contoh cangkriman jadul:
CANG-KRI-MAN = APA?
jawaban: wong pincang dadi kiriman – (indonesianya: ‘orang yang kakinya pincang kemana-mana maunya diantar)
PAK BOLETUS
Tipak kebo ana lele-ne satus – bekas tepaknya kerbau ada ikan lele seratus
BURNAS KOPEN
Bubur panas kokopen – bubur panas langsung dimakan (dihirup dari mangkok)
PINDANG KUTUT
Sapi mblandang lukune katut – Sapi lari keluar jalur alat bajaknya ikut terseret
KOBLOK KETAN
Nongko neblok neng suketan – Nangka jatuh di rerumputan
PTITHIK WALIK SABA KEBON – AYAM KRIBO MAIN DI KEBUN ?
Nanas
SEGA SAKEPEL DIRUBUNG TINGGI – NASI SATU GENGGAM DIKEROYOK KUTU BUSUK?
Salak
IBU’E DIELUS-ELUS, ANAK’E DIIDAK-IDAK – IBUNYA DIBELAI-BELAI, ANAKNYA DIINJAK-INJAK?
Tangga
DIKETHOK MALAH TAMBAH DHUWUR – DITEBANG MALAH TAMBAH TINGGI?
Celana panjang
NGAREP IRENG, MBURI IRENG, SING TENGAH METHENTHENG – DEPAN HITAM, BELAKANG HITAM, YANG TENGAH TEGANG?
Orang memikul (usung) arang
Dan masih banyak lagi, sayang waktu kecil dulu tidak ada inisiatif untuk mencatatnya.
Antara lain:
Rasane padha karo jenenge = sepet
Biru bisane wungu dikapakke? Digebug, biru = babi turu, wungu = tangi.
Yen mlaku sikile loro, yen mandheg sikile sepuluh. = wong mikul tumbu utawa wadhah liyane sing sikile papat.
Enak endi, daging kucing karo daging pitik? = yen jawabe daging pitik, tegese sampeyan wis nate mangan daging kucing.
Jinekpa surba ngisi = kaji menek klapa, susure tiba, ditangisi.
Jipat surlat kenthol = kaji mlumpat, susure mencelat, tekene ngganthol.
Langdikum ditasbir = lulang dikum, dientas njebibir.
Suru bregitu = asu turu dibregi watu
dll.